Een nieuw begin: best practices van alternatieve financiering in de landbouw

Beste boer, investeerder, politicus, activist en burger – zullen wij vandaag inzichten omzetten in acties? Mijn onderzoek naar alternatieve financieringsvormen in de landbouw is een product van negen maanden tijd, tientallen reacties en acht veelbelovende voorbeelden. Dit product is nu af én tegelijkertijd de inleiding van een nieuw begin. Een begin waar ik persoonlijk ontzettend naar uit kijk: het vernieuwen van ons financieel systeem om de verduurzaming in de Nederlandse landbouw te versnellen. Een begin waarbij mijn onderzoek hopelijk een nieuw handelingsperspectief kan bieden en waarin we samen veelbelovende initiatieven en ideeën gaan opschalen. In deze blog deel ik met jullie vijf mogelijke best practices van alternatieve financiering in de landbouw die uit mijn onderzoek zijn gebleken. Wat betekenen deze inzichten en hoe kunnen ze dit nieuwe begin vormgeven?

Vijf mogelijke best practices
In de portretserie van deze blogs konden jullie de boeren achter de alternatieve financieringsvormen leren kennen. Er kwamen vijf veelbelovende succesvolle elementen naar voren, zogenoemde best practices. Dit zijn elementen die soms nieuw zijn, soms al langer bestaan, soms verder onderzocht moeten worden en mogelijk verder opgeschaald kunnen worden.

Best practice #1: het gebruik van eeuwigdurende obligaties
Eeuwigdurende obligaties zijn een soort leningen die nooit terugbetaald hoeven te worden en die de boer aanbiedt aan (vermogende) burgers. Zowel Herenboeren Wilhelminapark, de Remeker Landcoöperatie als Tuinderij de Es maken hier gebruik van. Deze obligaties worden ‘certificaten’ genoemd. Het geld dat voor deze obligaties wordt betaald, wordt ondergebracht in een stichting of een coöperatie en daarmee worden land of andere productiemiddelen aangekocht. Het gebruik van eeuwigdurende obligaties is een manier om burgers als financiers aan te trekken. Daarnaast is het een langdurige investering, die de boer niet terug hoeft te betalen en daardoor de financiële druk op de boerderij flink kan verlagen.

Best practice #2: het gebruik van erfpacht en hoevepacht
Erfpacht en hoevepacht zijn langdurige pachtovereenkomsten voor landbouwgrond (in het geval van hoevepacht voor gebouwen). Boerderij ’t Paradijs, Boerderij de Hondspol en de Beersche Hoeve B.V. pachten grond en gebouwen op deze manier. De boer heeft het zakelijk recht om het land en de gebouwen te gebruiken zoals hij of zij wil, binnen de kaders van de overeenkomst. Deze is voor minimaal 26 jaar en geeft de boer genoeg zekerheid om te investeren in de toekomst van de gronden en gebouwen. Het gebruik van erfpacht en hoevepacht kan interessant zijn voor boeren die behoefte hebben aan grond en gebouwen, maar deze niet willen of kunnen kopen.

Best practice #3: het stapelen van financiering
De boer kan ook meer partijen aanspreken om hem of haar op verschillende manieren te financieren. Dit heet ‘het stapelen van financiering’ en kan een manier zijn om de bank toch te overtuigen mee te financieren. Andere partijen kunnen namelijk een deel van de risico’s dragen die een bank niet op zich kan nemen. Boerderij ’t Paradijs, Boerderij de Hondspol en de Beersche Hoeve B.V. maken gebruik van deze constructie.

Best practice #4: het werken met aandeelhouders
In veel sectoren is het werken met aandeelhouders vrij gewoon. In de landbouw zie je het veel minder; de meeste boerderijen zijn familiebezit. Maar boeren kunnen ook kapitaal aantrekken door investeerders een aandeel in de boerderij te laten kopen. De Beersche Hoeve B.V. en Boerderij ’t Paradijs werken beide met aandeelhouders. Dit kan nuttig zijn als de boer het bedrijf uit de familiesfeer wil halen, zoals bij de Beersche Hoeve B.V., of als de boer geen boerenfamilie heeft, zoals bij Boerderij ‘t Paradijs. Daarnaast hoeft ook dit geld niet terugbetaald te worden, het aandeel blijft immers van de aandeelhouder en er kunnen afspraken gemaakt worden over het uitkeren van het dividend.

Best practice #5: leningen van bank of burger blijven een optie
Leningen van de bank of burgers zijn gestandaardiseerde producten die de boer kan aanvragen. De Mangalicahof en de Melkbrouwerij hebben dit gedaan. Dit vraagt relatief minder creativiteit en communicatiekracht van een boer, vergeleken met de andere mogelijke best practices. Deze vormen zouden interessant kunnen zijn voor boeren die liever meer tijd besteden aan de boerderij dan aan financiering of in hun persoonlijkheid minder open en communicatief zijn. Alhoewel leningen van bank of burger minder alternatief zijn, blijven ze nuttig voor bepaalde doeleinden en boeren. Als boer moet je wel bereid zijn mee te gaan in de voorwaarden die de bank of bijvoorbeeld een crowdfundingplatform stelt.

Het scheiden van vermogen en onderneming: wat doet dat?
Zoals eerder genoemd in mijn vorige blog, is het onderliggende principe bij best practice 1 tot en met 4 het scheiden van vermogen en de onderneming. Dit betekent dat de boer de onderneming aanstuurt en een deel van het vermogen ondergebracht is in een aparte rechtsvorm met rechtsaansprakelijkheid. Het vermogen dat is aangetrokken hoeft niet terugbetaald te worden, maar blijft in de rechtsvorm zitten. Dit klinkt wat abstract, maar het heeft mogelijk grote consequenties. Het verandert namelijk het idee van eigenaarschap in de landbouw. Externe financiers, anders dan de bank, kunnen gaan deelnemen in de financiering van de boerderij en hebben bepaalde wensen, net zoals de bank die had, over hoe er geboerd zou moeten worden. De boer is niet meer volledig eigenaar, maar zal de boerderij moeten gaan delen met de financiers. De boerderij kan hiermee ook uit de familiesfeer getrokken worden als het volledige vermogen wordt ingebracht door externe financiers, zoals bij Herenboeren Wilhelminapark en de Beersche Hoeve B.V. En dat biedt mogelijkheden voor startende boeren zonder een boerenfamilie.

Wie worden de toekomstige eigenaren van onze landbouw?
Dit principe brengt ons bij een nieuw vraagstuk: wie gaan de toekomstige eigenaren worden van het vermogen dat met landbouw is gemoeid? Traditioneel gezien, in 87% van de Nederlandse boerderijen, is de familie eigenaar van de boerderij en de bank eigenaar van het vreemd vermogen. Wie gaan de nieuwe spelers zijn die in ieder geval de bank, maar soms ook het familiekapitaal, vervangen? Wat zijn hun intenties en op wat voor rendement zijn zij uit? Dit vraagstuk is vooral belangrijk rondom de financiering van landbouwgrond. Die is namelijk erg kostbaar en daarmee een van de grootste kapitaalposten in de Nederlandse landbouw. Grond wordt een steeds interessantere belegging, ook in Nederland. Of alternatieve financieringsvormen in de landbouw een positieve ontwikkeling zijn, hangt dus gedeeltelijk af van hoe we met dit vraagstuk omgaan.

Een nieuw begin: alternatieve financiering in de landbouw toegankelijk maken
Nu is het natuurlijk verleidelijk om ons te verschuilen achter dit soort vraagstukken of ons te verliezen in de complexiteit hiervan. Tegelijkertijd worden de oproepen om onze landbouw en leefomgeving te verduurzamen steeds dringender. En ook boeren willen graag verduurzamen, maar de huidige vormen van financiering zijn vaak een belemmering. In mijn eerste blogs ga ik in op de achterliggende problematiek. Mijn onderzoek is nu afgerond en biedt concrete bevindingen en handelingsperspectieven en ik hoop van harte dat deze gebruikt gaan worden.

Ik zou graag willen oproepen tot verder onderzoek naar de bovengenoemde best practices: voor wie, wanneer en onder welke voorwaarden zijn deze best practices werkelijk bruikbaar en opschaalbaar? Hoe mooi zou het zijn als de agrarische sector, financiële sector en overheid de handen inéén slaan om alternatieve financieringsmodellen verder te ontwikkelen en deze beschikbaar stellen voor nog heel veel meer boeren. Hierbij is het wel van belang om ‘les #4: toegevoegde waarde’ te herinneren en dus de persoonlijke relatie met investeerders te koesteren. Voor boeren was dit de grootste toegevoegde waarde aan alternatieve financieringsvormen en daarnaast kenmerkte dit het proces van realisatie van alternatieve financieringsvormen.

Laten we samen de financiering van de landbouw vernieuwen en alternatieve financiering toegankelijk maken, zodat financiering niet het probleem meer is maar een mogelijkheid om de verduurzaming in de Nederlandse landbouw te versnellen.

Kom jij uit de agrarische sector, financiële sector, overheid, maatschappelijk middenveld of wetenschap en heb jij soortgelijke ambities? Voel je vrij om mijn andere blogs te lezen en mijn onderzoek te downloaden op www.waardenscheppers.com of neem contact op via susan.drion@wur.nl.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.